ولي با اين همه اميرخسرو لحني خاص دارد كه آن لحن در ديگر شاعران فارسي زبان هند نيز ديده مي شود و اين سبك به تدريج صورتي مخصوص به خود مي گيرد و سبك معروف هندي را بوجود مي آورد.

اميرخسرو را مي توان بزرگترين شاعر فارسي گوي هند به شمار آورد.

قريحه اش گويا و روان و در نظم سخنش داراي سرعت خيال، و وجودت طبع بوده و علاوه بر زبان فارسي، در زبانهاي «عربي» و «تركي» و «سانسكريت» و «برج بهاكا» (يكي از زبانهاي بومي هند) هم تبحر داشته و گفته اند در زبان اخير داراي آثاري نيز بوده كه از بين رفته است. علاوه بر شعر، در ادبيات، در موسيقي و آوازهاي هندي و فارسي نيز دست داشته و خود، آهنگهايي ساخته است. ديوان اشعار اميرخسرو كه مدايح آن، غالبا درباره سلاطين دهلي است 5 بخش است به قرار زير:

تحفة الصّغر، كه حاوي اشعار دوره جواني شاعر است.

  1-  

وسط الحيات، اشعار دوره 20 تا 30 سالگي شاعر است.

  2-  

غُرّه الكمال، كه در حدود 40 سالگي از طبعش تراويده و در ديباچه آن از حادثه زندگي خود سخن به ميان آورده و نيز از شاعران بزرگ ايران، مانند سنائي، خاقاني، سعدي و نظامي ياد كرده است.

  3-  

بقيه نقيه، كه آخرين اشعار شاعر است. علاوه بر اينها اميرخسرو به تقليد نظامي گنجوي به نوشتن 5 مثنوي پرداخته است:

  4-  

مطلع الانوار: كه مقابل مخزن الاسرار نظامي و حاوي اشعار ديني و اخلاقي است.

  -  

شيرين و خسرو، مقابل خسرو و شيرين نظامي.

-  

مجنون و ليلي، مقابل ليلي و مجنون. اين 3 مثنوي را در سال 698 ه‍ ق سروده است.

-  

آئينه اسكندري، مقابل اسكندرنامه نظامي. كه در 699 ه‍ ق سروده است.

-  

هشت بهشت، مقابل هفت پيكر نظامي كه در سال 701 ه‍ ق آن را به پايان رسانده است.

-  

خمسه اميرخسرو جمعاً 18 هزار بيت دارد. علاوه بر اين 5 مثنوي، آثار ديگري مانند، قران السعدين (688 ه‍ ق) نه سپهر (718 ه‍ ق) و تاج الفتوح (در حدود 690 ه‍ ق) دول راني خضرخان (در معاشقات و روابط دول راني دختر راجه گجرات و خضرخان 715 ه‍ ق)

افضل الفوايد، اعجاز خسروي، تغلق نامه، خزائن الفتوح، مناقب هند، و تاريخ دهلي از او باقي مانده است. اميرخسرو، طوطي تخلص داشته و بعضي از شاعران ايراني بدين تخلص او اشاراتي دارند.

قصايد شاعر از غزلياتش متين تر است و در اين موضوع از سخنگويان بزرگ پيروي كرده است.

گاهي،‌ قصيده را با تعزلي دلنشين آغاز مي كند، مانند خاقاني، قصايد دور و درازي دارد. يكي از آنهارا دراستقبال قصيده خاقاني به مطلعِ: دل من پير تعليم است و من طفل زبان دانش ... ساخته كه چنين آغاز مي شود:

دلم طفل است و پير عشق، استعذبان دانش

سواد لوحه سبق و مسكنت گنج دبستانش

اميرخسرو به سال 725 ه‍ ق درگذشت.

اميرخسرو به رسم شاعران ديگر در پي يافتن ممدوحي برآمد. در خدمت يكي از ممدوحان بود كه در جنگي مقارن با سال 683 ه‍ ق اسير گشت و دو سال در بلخ زنداني بود.

پس از آزادي به هند آمد و در آن جا به مدح «جلال الدين بلخي» ، حاكم دهلي پرداخت و به «اميرخسرو» معروف شد. اميرخسرو به سال 752 ه‍ ق در تنهايي و اندوه درگذشت و در كنار آرامگاه پير و مرشد خود، «شيخ نظام الدين اوليا» به خاك سپرده شد. از او پسري به نام «ملك احمد» بجا ماند كه در نقد شعر قريحه اي تمام داشت.

اميرخسرو تنها شاعر نبود، نويسنده و مورخ هم بوده است. او در نثر مهارتي زياد داشت و اين برجستگي را در كتاب مثنوي خود به نام «اعجاز خسروي» نشان داده است.

... هنوز